Kucharek litewskich sposób na upały – jabłeczniki i pewien specjał

Fala upałów nawiedza Polskę prawie co roku, lecz rodacy przyjmują ją dziś z tradycyjnym zaskoczeniem (podobnie jak drogowcy co rok potrafią zaskoczyć się opadami śniegu). Nie miejsce by szukać przyczyn tego stanu rzeczy, ale warto wspomnieć, że mamy w naszej tradycji trochę miłych sposobów radzenia sobie z upałami. Było już o chłodniku winnym, w którym można się ukryć, teraz coś dla podniebienia, czyli niewielki wybór przepisów na ochładzające napoje. Dziś przepisy nieocenionych kucharek litewskich, które potrafiły zaadaptować do polskiej tradycji najróżniejsze przepisy z prawie całej Europy od Pirenejów po Ural i to jeszcze w czasach, gdy po Europie jeździło się dyliżansem. Letnie upały niech więc będą okazją do przypomnienia litewskiego wkładu do szeroko rozumianej kultury polskiej (truizmem jest przypominanie, że najważniejszy bodajże utwór tej kultury rozpoczyna się od słów „Litwo, ojczyzno moja”).

Ponieważ mamy rok, który został już obwołany rokiem cydru (trochę o jabłeczniku  z punktu widzenia tradycji i jeszcze o gruszeczniku), zatem wypada przypomnieć nieco przepisów na jabłecznik. Przepisy na cydr rozpowszechniły się w XIX wieku, wraz z rozwojem książek kucharskich (wcześniejszy przepis ks. Kluka z XVIII w. można znaleźć tutaj). Pierwszy z przepisów pochodzi książki M. Marciszewskiej Kucharka Szlachecka (co ciekawe autorka charakteryzuje się jako Litwinka zamieszkała na Ukrainie):

Na jabłecznik wszelkie jabłka są dobre, czem są jednak słodsze tem lepszy napój będzie, jabłka winne lub słodkie przekrawają się na pół i rzucają na kupę w jedno miejsce na dobę co je prędzej usposobi do fermentacyi, potem się rozbijają w stępie lub prasie i wyciska się sok, zlać go do dwóch beczułek po winie i nie zaszpuntowywać zupełnie tylko przykryć płótnem, nie mącąc postawić do piwnicy na parę tygodni, nim się nie zfermentuje, wówczas dopełnić beczułkę jednę drugą, zaszpuntować dobrze i zostawić w piwnicy spokojnie na pół roku, po tym czasie gdy wino się wyklaruje, zlewa się do butelek tylko po szyjki, mocno się szpuntuje i smoli.” (cytat za: Forum Ogrodnicze)

Nieco inny przepis znajdziemy w słynnej książce Wincenty Zawadzkiej, na której wychowało się kilka pokoleń kucharek (pierwsze wydanie książki w 1854 r., do 1939 r. ukazało się aż 14 wydań!).Kucharka_Litewska_tytulowa

cydr-Kucharka_Litewska_s_421  cydr-Kucharka_Litewska_s_422

Najciekawszym skarbcem przepisów litewskich kucharek na jabłeczniki pozostaje książka Gospodyni litewska Karoliny Biełozierskiej

Gospodyni_litewska_tytulowa

Przepisów na jabłecznik (zwany z francuska cydrem) mamy kilka, oto pierwszy:

cydr-Gospodyni_litewska_s_222 cydr-Gospodyni_litewska_s_223

I jeszcze jeden przepis, wariacja na ten sam temat:

cydr_innym_sposobem-Gospodyni_litewska_s_223

A oto inny pomysł na cydr – tym razem na wzór angielski:

cydr-Gospodyni_litewska_s_224 cydr-Gospodyni_litewska_s_225

A na koniec autorka zostawiła najłatwiejszy ponoć przepis, co ciekawe wykorzystujący miód:

cydr-Gospodyni_litewska_s_243

Trzeba tu jeszcze wspomnieć jeden przepis, tym razem nie na cydr, ale na napój specjalnie na letnie upały, napój fermentowany na bazie wina, również chyba wart przypomnienia w ramach winnych tradycji.

napoj_letni-cydr-Gospodyni_litewska_s_231 napoj_letni-Gospodyni_litewska_s_232

Kremotartar (nie powinno nas dziwić, że nazwa do dziś funkcjonuje w języku estońskim) to odpowiednik angielskiego „cream of tartar”, czyli kwaśny winian potasy, zwany dziś u nas niezbyt fortunnie kamieniem winnym (może czas przywrócić polszczyźnie zapożyczenie „kremotartar”?). Jeśli chodzi o miary to 1 funt obejmował 32 łuty (polski funt to 0,5 kg, czyli łut to około 15,6g), a garniec (nowopolski) mierzył 4 litry.

Pozostaje jeszcze kluczowe pytanie – w jaki sposób chłodzono napoje w czasach, gdy nie było lodówek, a nie każdy mógł sobie pozwolić na lodownię? Proszę zobaczyć pomysłowy sposób opisany przez M. Marciszewską:

chlodzenie-Kucharka_szlachecka_s_227

Jeśli ktoś z czytelników pokusi się o realizację któregoś z przepisów na napoje, zachęcam do podzielenia się sukcesem!

Advertisements

One thought on “Kucharek litewskich sposób na upały – jabłeczniki i pewien specjał

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s