Noworoczny kupaż: wytrawne kolędy

Sto wpisów już za nami! Oby wystarczyło cierpliwości na kolejne – niech to będzie życzeniem na Nowy Rok. Dziękuję wytrwałym czytelnikom, zwłaszcza tym, którzy motywowali mnie do pisania. Zaczynamy zatem Nowy Rok małą porcją kolęd z winem i o winie. Dziś dwie wyjątkowe – każda na swój sposób.

Ptasia kolęda z winem w roli głównej

Czyż naszym przodkom brakować mogło fantazji? Oczywiście, że nie! Zobaczcie zresztą sami – o ile jeszcze nie wiecie, którą kolędę mam na myśli.

Dla tych, którzy jeszcze nie wiedzą – aby było ciekawiej – podpowiem, że chodzi o kolędę rozpoczynającą się od słów „W dzień Bożego Narodzenia…”.

Jezusek_ptaki

Dalej tekst jest jednak mocno odmienny od znanej kolędy. Taką wersję podje śpiewnik ks. Michała Marcina Mioduszewskiego Pastorałki i kolędy z melodyjami czyli piosnki wesołe ludu w czasie świąt Bożego Narodzenia po domach śpiewane wydany w Krakowie Roku Pańskiego 1843.

Kolęda_99

W dzień Bożego narodzenia
radość wszystkiego stworzenia:
Ptastwo chwali Pana, bydło na kolana
Upada, upada.

[…]

Ptastwo się też dowiedziało,
za królem swoim leciało.
Na królewskie gody, niw pili tam wody,
Lecz wino, lecz wino.

Kolęda rozwija więc znany temat zamiany wody w wino – tym razem jednak w bardzo pomysłowej i żartobliwej formie. Mamy tu całą menażerię ptasią. Jest i orzeł, jest i kaczor, jest i wrona, a także cała egzotyczna menażeria (znajdziecie nawet i słonia!). Zresztą jak mówi sama kolęda „Więcej tam było wszystkiego, niżeli w Arce Noego” (NB. autor był chyba zwolennikiem ewolucji biologicznej albo dzięki winu jakoś reinterpretował obraz biblijny).

Wróćmy jednak do wina. Dawało ono wiele radości, nie kończyło się jednak na powściągliwych kilku kropelkach:

[…]

Sójka im więcej znać dała,
gdy jak chłop w lesie hukała,
Bo się już upiła, gdy na godach była,
W Betleem, w Betleem.

[…]

Darmo na wino pójdziemy,
bo go mało wypijemy;
Chruściel im z wywilgą, dobrą choć nie wielką,
Są radą, są radą.

Radość pobudzana winem była jednakże – o czym należało pamiętać – radością z Bożego Narodzenia. O tym przypominało zakończenie tej bardzo długiej kolędy:

Gdy wszystko Boga uczciwło,
co żywo się rozproszyło,
Ludziom przykład dawszy, by Boga uznawszy,
Chwalili, chwalili.

christmas-birds-matches

Bonum vinum laetificat cor hominis

Biblijna prawda o winie rozweselającym serce człowieka znalazła niezwykłe odzwierciedlenie w pastorałce. Pasterze do żłóbka przynieść mieli nie tylko dary dla Dzieciątka, nie tylko dla Maryi, ale i conieco dla Józefa – przynieśli „dal Józefa starego … winka dobrego, by się dziaduś napił”. Ni mniej ni więcej… upili staruszka:

koledy-Promien_1930_nr_4_s_103

Jak widać urzędnicy z PARP-y nie znają zbyt wielu kolęd, bo z pewnością upijanie się w obecności niemowląt – nawet boskich – jest z pewnością czynem godnym najsurowszego zakazu. Jeśli więc zakaz nie został wydany w trybie administracyjnym, to znak, że PARP-y to nie interesowało.

Dość jednak modnej histerii – wszak autor już dawno jest poza zasięgiem prawa stanowionego, a utwór szczęśliwie przeszedł do domeny publicznej, stanowiąc dobro wspólne. Ciekawsze jest jednakże to, jak niegdyś tłumaczono takie bachiczne elementy pastorałek:

koledy-Promien_1930_nr_4_winieta

koledy-Promien_1930_nr_4_s_103a

Oczywiście – nikt nie chce obrażać uczuć religijnych. Cytowana pastorałka jest to tylko wyraz prostej wiary, że Boże Narodzenie jest nasze Polskie, Arcy-Polskie. Jeśli Betlejem jest w Polsce, to i nasze realia XIX-wiecznej wsi wydawały się w pełni obowiązujące. Mamy więc interesujący obrazek z obyczajowości dawnej polskiej wsi. Czyż spodziewaliście się jednak, że na wsi pijano wina? Jeśli nie, to koniecznie sięgnijcie do dawnych wpisów na tym bloku. Pastorałka się nie myli!

Dziś już nie wierzymy, że Betlejem znajduje się niedaleko Tyńca, ale to chyba nie powinno nas pozbawiać radości kolędowania i dumy z barwnego dziedzictwa – nie zawsze może najwyższych lotów, ale takiego, jakiego nie ma nigdzie na całym świecie. Czy potrafimy jeszcze myśleć o kolędach tak, jak nasi pradziadkowie?

koledy-Promien_1930_nr_4_105

Materiały cyfrowe pochodzą ze zbiorów Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej oraz z projektu Wikisource.

christmas-wine-card

Kartka oczywiście nie jest polska, ale przecież wiele kartek przysyłano do nas z zagranicy. Zatem piękny przykład zagranicznej kartki świąteczno-noworoczno-winnej. Na zdrowie w Nowym Roku!

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s